توافق تاریخی ایران و سعودی بر سر جریان نفت

خانه/مقالات/توافق تاریخی ایران و سعودی بر سر جریان نفت

توافق تاریخی ایران و سعودی بر سر جریان نفت

حداقل در دو دهه گذشته، نفت، یکی از مهمترین منابع در خاورمیانه به عنوان وسیله و اهرم سیاسی و اقتصادی برای ایجاد فشار و حتی بهانه ای برای تغییر حکومت ها استفاده شده است.
رییس جمهور سابق عراق، صدام حسین در ابتدای دهه ۱۹۹۰ میلادی کویت را به اشغال خود در آورد با این ادعا که چاههای نفت این کشور متعلق به عراق است که باعث ایجاد اولین جنگ خلیج فارس شد که تبعات آن همچنین در منطقه محسوس است.
بیشتر مشکلات خاومیانه از نفت می خیزد، و جریان نفت می تواند به این معنی نیز باشد که که روابط اجتماعی و زیربنا ها متاثر از این جریان می تواند شسته شود، هرچند که می تواند نشان دهنده ثبات و قدرت نیز باشد.
شاه فقید ایران کنترل کشور را زمانی از دست داد که جریان بی سابقه نفت در سال ۱۹۷۷ به بازار سرازیر شد و اتفاقات در روسیه نیز مثال خوب دیگری است که در شرایط فعلی اقتصاد آن در با جریان نفت بی سابقه در بازار در حال سقوط بود.
اتفاقاتی که در دو سال اخیر در سعودی به وقوع پیوسته و باعث سرازیر شدن نفت به بازار شده است، بیشتر به خاطر عقب راندن تازه واردها به این بازار( تولید کنندگان نفت شل آمریکا) بوده است. هرچند که می تواند دلیل دیگری نیز در پس این اتفاق نهفته بود.
بنا به اسنادی که در سال ۱۹۷۶ تهیه شده است، مقامات رسمی آمریکا، سعودی ها را در آن زمان تشویق کرده بودند که جریان نفت را به بازار سرازیر کنند. ایران در آن زمان قدرتی بود که کارتل نفتی اوپک را در ید خود داشت و اقدام عربستان سعودی شاید عاملی برای ایجاد فشار سیاسی به شاه ایران بود.
شاه ایران کنترل اقتصاد ایران را زمانی از دست داد و انقلاب به جلو رانده شد که شرکت ملی نفت ایران در سال ۱۹۷۹ اعتصاب کرد. شرکتی که قلب اقتصاد کشور بود.
عربستان سعودی اخیرا جریان نفت را باردیگر به بازار سرازیر کرد تا بتواند با تولید کنندگان آمریکایی نفت شل مقابله کند و همچنین از توان مالی ایران با کاهش قیمت نفت، برای حمایت از گروههایی نظیر حزب الله و حماس و فعالیتهای منطقه ای آنها بکاهد.
این سیاست خوب کار کرد تا زمانی که تحریم ها از روی ایران برداشته شد و سیاست تولید افزون بر مصرف نفت سعودی تغییر کرد.
۱۰ دسامبر در شهر وین، تاریخی ترین توافق بین ایران و سعودی حاصل شد و این دوتولید کننده اصلی نفت عضو در اوپک تصمیم گرفتند که بازار بین المللی نفت را با ثبات کنند.
مطابق این توافق، بیشتر اعضای اوپک تولید خود را تقلیل دادند بجز ایران که می تواند میزان تولید خود را افزوده تا به سقف تولید پیش از تحریم ها برسد. تولید پیش از تحریم ها نزدیک به ۴ میلیون بشکه نفت در روز بود و اینک می تواند با افزودن ۹۰ هزار بشکه دیگر به تولید روزانه خود تا ۶ ماه آینده به تولید بیش از تحریم ها برسد.
این توافق باعث جهش قیمت نفت در بازارهای بین المللی تا بیش از ۱۵ درصد شده و اعضای اوپک پذیرفتند که یک میلیون و دویست هزار بشکه از تولید روزنه خود را از اول ژانویه ۲۰۱۷بکاهند. اعضای غیر اوپک مانند روسیه نیز که از صادرکنندگان بزرگ در جهان است همچنین در اقدامی هماهنگ با اوپک پذیرفت تا ۳۰۰ هزار بشکه از تولید خود در روز را کاهش دهد. سعودی و روسیه مشکلات خود را کنار گذاشتند و به چنان توافقی دست یافتند که از توافق بدست آمده اعضای اوپک نیز مهمتر و اساسی تر بود.
این توافق فرصتی را بین سعودی و روسیه ایجاد کرد که بتوانند گفتگوهای بیشتری در مورد همکاری های منطقه ای داشته باشند هرچند که ایران می خواست تا از اعتبار این همکاری روسیه در اوپک را از آن خود بداند.

این درست است که قیمت نفت در حال افزایش است، اما هیچکدام از صادرکنندگان باور ندارند که قیمت نفت بتواند باردیگر به بشکه ای صد دلار، قبل از دخالت سرازیر شدن نفت به بازار توسط سعودی بازگردد. بازار خوشبین است که قیمت نفت در نهایت بین بشکه ای ۵۰ تا ۶۰ دلار بماند تا ۶ ماه بعدی که باردیگر وزرای اوپک با یکدیگر ملاقات دارند و شرایط جدید را بررسی خواهند کرد و اعتبار وعده آنها به کاهش تولید نیز آزموده می شود.
توافق بدست آمده است و اینک تمرکز اوپک بر آن است که اعضا به وعده کاهش تولید خود عمل کنند. جالب است که ایران خود را برنده اصلی این توافق می داند و مطبوعات ایرانی به کرات از آن به عنوان پیروزی سیاست نفتی ایران در مقابل عربستان یاد می کنند.
نمایندگان کارتل نفتی اوپک تولید خود را از ماه آینده کاهش می دهند اما به طور کلی دو تا سه سال طول خواهد کشید که تاثیر آنچه که عربستان در بازار انجام داده بود بر اقتصاد کشورهای صادرکننده آشکار شود. و ایران کشوری خواهد بود که بیشترین آسیب را دیده است.
کشورهایی مانند ایران که اقتصادی وابسته به نفت دارند، نامعلوم بودن تخمین قیمت نفت تاثیر بر بودجه سالیانه کشور دارد و می تواند به آن لطمه بزند. هر شوکی در بازار می تواند بودجه کشور را کاهش دهد و به سیستم آسیب برساند. ایران توانست با بشکه ای ۲۵ دلار خود را از معرکه نجات دهد اما طول می کشد تا سیستم مالی کشور از صدمات ناشی از کسری بودجه و لطمه ای که دیده است، خود را بازسازی کند.
در خاورمیانه، انرژی همواره عامل اصلی تنش ها و درگیری ها بوده است. نفت جهان را به سوی منطقه کشانده، و همچنین به این معنا است که رشد کشورهای کوچکی نظیر اعضای شورای همکاری خلیج فارس به این ماده حیاتی وابسته است.
نفت می تواند به عنوان منبعی برای نزدیک کردن مردم به یکدیگر مورد استفاده قرار گیرد و همچنین می تواند برای جدایی و افتراق آنها باشد. خبر خوب این است که توافق اخیر اوپک از اختلافات کم کرده است که مهمترین آنها ایران و عربستان سعودی است که رقابتهای منطقه ای دارند و حداقل در سیاست گذاری نفتی توافق داشتند.
چنانچه که ایران و سعودی می توانند در موضوع نفت همکاری کنند، پس می توانند همکاری های منطقه ای نیز داشته باشند اگر که از خودبینی خود برای ویران کردن و نابودی یکدیگر از قدرت دست بردارند که باز ریشه این اخنلافات نیز به منابع نفتی اشان باز می گردد…

این مقاله تحلیلی من در مجله انگلیسی الاهرام به تاریخ ۸ دسامبر منتشر شده است.

توسط | ۱۳۹۵-۱۰-۱۴ ۲۳:۰۸:۴۹ +۰۰:۰۰ آذر ۲۸ام, ۱۳۹۵|مقالات|بدون نظر

نظر بدهید