در ادامه مذاکرات هسته ای ایران

خانه/مقالات/در ادامه مذاکرات هسته ای ایران

در ادامه مذاکرات هسته ای ایران

“هیچ توافق نهایی بر سر برنامه هسته ای انجام نخواهد گرفت مگر آنکه آمریکا و ایران گفتگوهای مستقیم دو جانبه داشته باشند.” مذاکره کننده پیشین هسته ای ایران، آقای سید حسین موسویان به مخاطبینی که در “مجمع آمریکای نوین ” در شهر نیویورک حضور داشتند این عبارت را گفت. در حالی که مذاکرات بین ایران و گروه ۱+۵ بر سر برنامه هسته ای جنجال برانگیز ایران ادامه دارد خوشبینی ها از روند مثبت مذاکرات حاکی از آن بود که توافق نهایی می تواند تا مهلت تعیین شده تا۲۰ جولای بدست آید، اما ناگهان در چرخشی غیر مترقبه بنظر آمد که امکان پذیر نیست.
دو هفته پیش در شهر وین مذاکرات بین ایران و قدرتهای غربی بدون موفقیت خاتمه یافت در حالی که مذاکره کنندگان تصمیم داشتند تا روی پیشنویس توافق نهایی کار کنند. اما ایران بسرعت، یا بهتر است بگوییم تیم مذاکره کننده ایرانی، توانستند غربی ها را در جلسات جداگانه دیگر و غیر رسمی ملاقات کرده و کوشش خود را برای رسیدن به توافق نهایی تا پیش از موعد مقرر از سر بگیرند.
زمان برای ایران به سرعت در حال سپری شدن است و چنانچه که نتوانند به توافقنامه نهایی دست یابند، امکان تجدید توافق موفقت برای شش ماه دیگر وجود دارد. برای مدت زمانی کشورهای بزرگ عرب می کوشیدند تا به گونه ای در مذاکرات هسته ای ایران دخالت داده شوند اما ایران از این پیشنهاد استقبالی نکرد. رقابتهای منطقه ای بین ایران و عربستان سعودی و موضوعات دیگری مانند جنگ در سوریه و حمایت ایران از گروههای شیعی و از سویی دیگر حمایت عربستان از گروههای تندرو افراطی مانند وهابی ها، همه باعث ترش شدن روابط شده است. به راستی و یا به بهانه، همسایگان ایران تمام مدت گفته اند که از برنامه هسته ای ایران نگران هستند و آن را بعنوان وسیله و اهرمی برای زیر فشار گذاشتن ایران و آمریکا استفاده کرده اند. در حقیقت کشورهای عرب حوزه خلیج فارس از قدرتگیری ایران در منطقه ناخشنودند و این واهمه را دارند که حل و فصل شدن صلح آمیز پرونده هسته ای باعث پذیرفته شدن ایران در جامعه بین الملل و ظهور ایرانی متنفذ در مسایل بین المللی باشد. در عین حال آنها می دلنند که جنگ در این منطقه رشد اقتصادی و امنیت این کشورها را به خطر خواهد انداخت. اما در این “سیاست بینابین” یک واهمه دائمی از نامعلوم بودن نتیجه آنها را به یک رفتار متشنج بین همسایگان سوق داده است. برای ایران حل و فصل پرونده هسته ای به اندازه بهتر کردن روابط با همسایگان عرب دارای اهمیت است و همچنین برای همسایگان عرب نیز بهبود روابط یک نیاز مبرز است اما در این بین سردر گمی هایی نیز وجود دارد.
شاید ایران همسایگان خود را در مذاکرات هسته ای دخالت نداد اما در عین حال بدون حمایت و خواست آنها که بایستی به آمریکا برای به نتیجه رسیدن مذاکرات فشار بیاورند، به نظر می رسد که این هدف چندان آسان نباشد. مدتی است که عربستان سعودی، متحد اصلی آمریکا در منطقه از دولت جدید ایران و چهره های اصلی در آن مثلا رییس جمهور و یا وزیر خارجه آقای ظریف شکایت دارد برای اینکه آنها اهمیت بازدید از عربستان را نادیده گرفته اند. تقریبا یکسال از زمان تشکیل دولت آقای روحانی گذشته است و هرچند که وی آرزومند بهتر شدن روابط ایران با کشورهای عرب همسایه بوده، اما قدمهای چندانی تا کنون برداشته نشده است. بطور مشخص ایران بسیار مشغول پرونده هسته ای اش به عنوان مهمترین چالش امنیت ملی خود بوده و فرصت نزدیک شدن به موضوعات دیگر، مانند مشکلات منطقه ای را نیافته است.

هفته پیش سعودی اعلام کرد که وزیر خارجه ایران آقای محمد جواد ظریف به طور رسمی به اجلاس وزاری خارجه کشورهای عضو در سازمان کنفرانس اسلامی دعوت شده است. اجلاس وزرای خارجه در دو روز از ۱۸ جولای در جده برگذار خواهد شد. گمانه زنی ها بر آن بود که بالاخره دو کشور می توانند نظرات خود را درباره مسایل منطقه ای بخصوص موضوع سوریه و برنامه هسته ای ایران، تبادل کنند. اما یکشنبه گذشته آقای ظریف گفت که وی نمی تواند این دعوت را پذیرفته و به سعودی برود به این خاطر که روزهای تعیین شده درست در همان روزهایی است که ایران می خواهد جلسات آتی خود با قدرتهای غربی درباره پرونده هسته ای اش را برگذار کند. “ممکن نیست که بتوانم در آن شرکت کنم” آقای ظریف در توضیح عدم شرکت خود در نشست وزاری خارجه کشورهای عضو در سازمان کنفرانس اسلامی گفت که به طور اتفاقی درست در روزهایی برگزار خواهد شد که وی بایستی مذاکرات هسته ای ایران را پیش ببرد.
ایران موفق شده است که دور دیگری از مذاکرات با کشورهای گروه ۵+۱ در وین را در چهار روز ( ۱۶ تا ۲۰ ژوئن) ترتیب دهد بعد از آنکه مذاکرات در ۲۰ ماه می با شکستی نسبی مواجه شد. هفته پیش وزیر خارجه ایران آقای ظریف و خانم اشتون، نماینده اتحادیه اروپا در دو روز ملاقات غیر رسمی در ترکیه توانستند تا اندازه ای جاده ناهموار را صاف کرده و مذاکرات شکسته شده را در تلاشی دیگر برای داشتن ملاقاتی رسمی در آینده ای نزدیک قبل از نزدیک شدن به تاریخ خاتمه قرارداد موقت، تثبیت کنند. مدیر کل سازمان انرژی اتمی سازمان ملل متحد آقای یوکیو آمانو ایران را برای شفافیت سازی های بیشتر درباره برنامه هسته ای مناقشه برانگیز خود ستود اما او به طور مشخص گفت که تهران باید بیش از این برای پاسخ دادن به سوالات درباره تحقیقات مشکوکی که درباره ساختن بمب اتمی انجام داده است پاسخگو باشد. “ما اطلاعات داده شده توسط ایران را بررسی می کنیم؛ آمانو گفت و سازمان انرژی اتمی گزارشی را درباره نتیجه بررسی ها و تحقیقات خود آماده می کند، گ در زمان تعیین شده، بعد از آنکه درک درست و خوبی درباره تمام داده ها بدست آوریم.”
در تلاشی دیگر برای خوش آمد گویی به تلاشهای اخیر ایران یکی از کشورهای حوزه خلیج فارس قدمی رو به جلو برداشت. امیر کویت شیخ صباح آل احمد الصباح، یکشنبه گذشته اول ژوئن برای انجام یک دیدار دو روزه به دعوت آقای روحانی به تهران رفت. ساده اینکه کویت منتظر نماند تا ایران اول به دیدن آنها بیاید، به این معنی که اختلافات و روزهای سرد را پشت سر گذاشته و فصل جدیدی در ایجاد رابطه بین دو کشور بگشاید. بازدید هفته گذشته امیر کویت از تهران حائز اهمیت فراوانی بود به این خاطر که اولین سفر امیر کویت از تهران از زمان انقلاب در سال ۱۹۷۹ به شمار می آمد. اگر ایران آماده و جدی است تا برنامه هسته ای خود را محدود کند، بعضی از همسایگان بر این باورند که باید تغییرات جدید منطقه ای را خوشامد گفته و برای ایران جایی در کنار خود برای ایفای نقش در تحولات منطقه باز کنند. این حرکت از کویت آغاز شده است اما مطمئنا اگر ” بدون گفتگوی مستقیم ایران و آمریکا توافق نهایی بدست نیاید” به گفته آقای موسویان، اما حقیقت نشان می دهد که همانقدر که گفتگوی مستقیم با آمریکا مهم است، بدست آمدن آرامش و داشتن حمایت و پشتیبانی همسایه ها نیز به همان اندازه مهم است. باز نگاه داشتن هر دو کانال است که ایران را قادر می سازد تا به هدف خود دست یابد.

این مقاله من به انگلیسی در تاریخ ۵ ژوئن در هفته نامه الاهرام به چاپ رسیده است.

توسط | ۱۳۹۴-۷-۸ ۱۶:۵۹:۴۶ +۰۰:۰۰ خرداد ۱۷ام, ۱۳۹۳|مقالات|بدون نظر

نظر بدهید