واهمه دردو سوی خلیج فارس- لوموند دیپلمایتک

خانه/مقالات/واهمه دردو سوی خلیج فارس- لوموند دیپلمایتک

واهمه دردو سوی خلیج فارس- لوموند دیپلمایتک

طوفان سیاسی که منطقه را از چهارم ژوئن فرا گرفت با قطع ارتباط عربستان سعودی و متحدین خود ( امارات متحده عربی، بحرین و مصر) آغاز شد هنگامی که این ۴ کشور اعلام کردند که روابط خود با قطر را قطع و راههای هوایی و دریایی خود با این کشور را بسته اند.
قطر ۱۳ شرط پیشنهاد شده این کشورها را نپذیرفت و توانست از پس سختی های اقتصادی به دلیل محدودیتهایی که این ۴ کشور اعمال کرده بودند بر بیاید به لطف حساب بانکی پُر و پیمان خود و رابطه دوستانه ای که با ترکیه داشت.
تمام کسانی که سعی بر میانجی گری داشتند- از کویت گرفته ( یکی از اعضای شورای همکاری خلیج فارس) تا وزیر خارجه آمریکا ریکس تیلرسون و وزرای خارجه کشورهای اروپایی، تلاشهایشان برای پایان دادن به این قائله نتیجه ای نداد.
ادعای حمایت از تروریسم و داشتن رابطه با ایران در مرکز اختلاف نظر ۴ کشور تحریم کننده قطر قرار داشت. درحالی که آمریکا معتقد است که بیشتر کشورهای منطقه، از عربستان سعودی گرفته تا ترکیه و قطر، از گروههای افراطی حمایت می کنند، برایش دشوار بود که در این بحران سمت کشور مشخصی را بگیرد.
با ظهور داعش و دیگر گروههای تروریستی در منطقه بین سوریه و عراق که باعث ایجاد چالش تازه ای در مقابل آمریکا و دیگر قدرتهای غربی شد، کمکهای رسیده به این گروهها به طور گسترده به کشورهای عربی و ترکیه نسبت داده شد که با فراهم کردن کمکهای لجستیک، مهمات و عضوگیری و آموزش، تروریستها را پشتیبانی کرده بودند.

ایران متوجه حساسیتهای این بحران بود و همچنین تهدید رییس جمهور آمریکا دانالد ترامپ که به خروج از توافق هسته ای و حتی صحبت از تغییر حکومت در ایران، همه را شنیده وآرام گوشه ای ایستاده است. بنابراین رهبران سیاسی در تهران به طور هوشمندانه ای تصمیم گرفتند تا در بحران اختلافات بین کشورهای عضو در شورای همکاری خلیج فارس در کناری بیاستند و آرام نظاره گر شوند. ایرانی ها می دانند که اگر اختلافات عمیقتر شود، می تواند باعث خروج و یا اخراج قطر از شورای همکاری شود و هر کدام از این گزینه ها می تواند منطقه را متشنج کند.
عضویت قطر در شورای همکاری خلیج فارس در نگاه غرب، تضمین کننده – سپر دفاعی- بر علیه نفوذ ایران در منطقه و هرگونه دخالتی، در اساس به معنی مبارزه با گسترش حضور ایران است.
در تمامی این سالها، آمریکا محکم در کنار اعضای شورای همکاری خلیج فارس ایستاد و قدرت دفاعی آنها را افزایش داد تا قادر باشند چنانچه که لازم بود با ایران مقابله کنند. این اعضا همچنین از تحریمهای اعمال شده بر روی ایران منافع اقتصادی بسیاری بردند بنابراین تنش های فعلی خبر خوشایندی برای آمریکا نبود.

حادثه تروریستی ۱۱ سپتامبر سیاست آمریکا در منطقه را تغییر داد بخصوص در مورد شورای همکاری خلیج فارس. آمریکا درگیر دو جنگ در منطقه شد، ابتدا در افغانستان در سال ۲۰۰۱ و بعد از آن در عراق در سال ۲۰۰۳. در این جنگ با ترور، ایران ناگهان متحد غیر مستقیم آمریکا شد، متحدی بسیار با ارزشتر از متحد قدیمی آمریکا در منطقه یعنی عربستان سعودی. رد و بدل کردن اطلاعات امنیتی و همکاری با مقامات رسمی آمریکا یک برنامه ریزی استراتژیک راهبردی برای ایران در جهت آماده سازی راه برای بهتر کردن رابطه با غرب بود.
اینک ایران و رقیب منطقه ای خود عربستان سعودی هر دو فهمیده اند که اوضاع در این زمان به نفع ایران نیست چرا که ترامپ نمی خواهد به توافق هسته ای متعهد بماند. اما در واقع اوضاع به نفع سعودی نیز نیست چرا که آمریکا نشان داد در بحران قطر جانب عربستان سعودی را نخواهد گرفت.

حساب و کتاب نابجا درباره رابطه با ایران و آمریکا زمانی که توافق هسته ای در ژوئیه سال ۲۰۱۵ بدست آمد، مانعی شد تا رهبران عرب با دولت اوباما همکاری کنند.
امروز علی رغم اختلافات با ایران، اعراب همسایه برای مثال امارات می گویند که نمی خواهند توافق هسته ای ایران برهم خورد.
واهمه اصلی آنها از این است که ایران به سرعت تبدیل به یک قدرت دارای سلاح هسته ای شود، همچنین نگرانی دارند که برخورد نظامی آمریکا و ایران اقتصاد این کشورها و ثبات منطقه را ویران کند.
وزیر مشاور امارات در امور خارجه این کشور، انور قرقاش به سی ان ان در ۱۳ فوریه ۲۰۱۷ گفت که کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس آرزوی برهم خوردن توافق هسته ای را ندارند و از آقای ترامپ رییس جمهور آمریکا نخواهند خواست که از این موافقتنامه خارج شود.

باردیگر برای ایران و عربستان ضرورت کم کردن از اختلافات به خاطر اقتصاد و منافع منطقه ای اشان پیش آمده تا رابطه اشان را تا اندازه ای بهبود ببخشند. رییس جمهور ایران حسن روحانی در مراسم تحلیف شروع دومین دوره ریاست جمهوری خود از داشتن رابطه خوب با همسایگان گفت- معنای آن عربستان سعودی بود- و گفت که دستهایشان برای همکاری دراز کرده اند.
نشانه ها و امواجی مثبت از این تلاش به چشم می خورد هنگامی که وزیر خارجه ایران محمد جواد ظریف در حاشیه اجلاس کشورهای اسلامی در استانبول ترکیه- یکم اوت- دست همتای سعودی خود عادل الحبیر را با لبخند فشرد و دست دادن دوستانه آنها و خوش و بشی که داشتند در رسانه های ایران مشتاقانه بازتاب پیدا کرد.
به دنبال آن دادگاهی در تهران متعرضین به سفارت سعودی در سال ۲۰۱۶ را به زندان محکوم کرد.
قبل از انقلاب ایران، عربستان سعودی و ایران تضاد اصلی اشان بر سر رقابت تولید نفت بود. پس از انقلاب رابطه ایران و سعودی تغییر پیدا کرد هرچند که نه تنها رقابتهای منطقه ای یک مشکل بلکه مبارزه برای ایجاد اقتدار اخلاقی، این دو کشور را بر آن داشت که هر یک ادعای نمایندگی از جهان اسلام را داشته باشد. در ۳۸ سال گذشته، بهبود رابطه با دولت سعودی در بیشتر زمانها از الویتهای سیاست خارجی ایران بوده است. در ماه اوت فعلی ( ۲۰۱۷)، یک نشان بهبود تدریجی رابطه، شروع سفر ایرانیان به عربستان سعودی برای بجا آوردن فریضه حج است

آقای روحانی در مراسم تحلیف خود سه هدف را در دور دوم ریاست جمهوری خود بر شمرد: حفظ توافق هسته ای ایران، ایجاد امنیت برای سرمایه گذاران در ایران، بهبود رابطه با همسایگان. و رهبر ایران آیت الله خامنه ای و آقای روحانی هر دو از “داشتن ارتباط سازنده با جهان” سخن گفتند.

در حالی که عربستان سعودی در وجود خود ترس از خروج آمریکا از توافق هسته ای ایران را دارد، می داند که این عمل ایران را به نظامی شدن بیشتر سوق می دهد و به حضور آنها در منطقه خواهد افزود. ایرانی ها نیز واهمه های خود را دارند هنگامی که شاهد حضور و درگیری بیشتر آمریکایی ها در منطقه هستند.
در اوئل بهار سال ۲۰۱۵ با یکی از روزنامه نگاران صاحبنام عرب- ایاد ابوشقرا- در دوبی قهوه می نوشیدم. ما درباره سردی کشورهای عرب منطقه درباره گفتگوهای مربوط به توافق هسته ای ایران حرف می زدیم که در نهایت می توانست برای صلح، امنیت و ثبات در منطقه خوب باشد. از وی پرسیدم که چه چیز آنها را به این اندازه از ایران می ترساند.
او گفت: حکومت ایران می خواهد تا نفوذ خود را در بیرون مرزهای خود بسط دهد و گروههای اقلیت شیعه منطقه را قدرتمند کند و این هراس بسیار می آفریند.
به نظر می رسد که منطقه زندگی در سایه ترس را محکوم کرده باشد چرا که هیچکس قادر به تغییر همسایه خود نیست اما با تاسف برخی همچنان در پی ایجاد تغییرات اساسی در دیگر کشورها هستند.
این تغییر می تواند با جدا شدن قطر از شورای همکاری خلیج فارس و یا پاره کردن توافق هسته ای توسط ترامپ اتفاق بیافتد؟

کاملیا انتخابی فرد- لوموند دیپلماتیک– اوت ۲۰۱۷

توسط | ۱۳۹۶-۶-۵ ۱۲:۰۴:۰۳ +۰۰:۰۰ شهریور ۵ام, ۱۳۹۶|مقالات|بدون نظر

نظر بدهید